Bu bölümde kök hücrelerin kullanım alanları anlatılmaktadır.

• Gen Tedavisi
• Hasarlı Kalbin Tamiri
• Organ Nakilleri
• Otoimmün Tedavisi
• Sinir Sisteminin Yeniden Oluşturulması
• Şeker Hastalığının Tedavisi

Sinir Sisteminin Yeniden Oluşturulması

On yıl öncesine kadar sinir sistemini oluşturan sinir hücrelerinin kendilerini yenileyemedikleri düşünülüyordu. Yani hastalanan veya ölen sinir hücresinin bir daha yerine gelmeyeceği zannediliyordu. Ancak 1990’lı yıllardan sonra yapılan çalışmalarda insan beyninde sinir kök hücreleri olduğu anlaşıldı. Bu kök hücreler fetusun beyin ve sinir sistemini oluşturan kök hücrelere benziyor. İnsan beyninde bulunan bu kök hücreler belirli sinir hücrelerini üretebiliyor. Bu buluş, sinir sistemini etkileyen hastalıkların tedavisi için çok önemli bir adım sayılıyor.

Halen sinir sistemi ve beyni etkileyen hastalıkların tedavisi, hastanın şikayetlerinin azaltılması ve hastalığın ilerlemesini durdurmaya yönelik. Yapılan tedaviler hastalanmış veya ölmüş hücreleri yenilemeyi değil, daha ileri bir hasar oluşmasını önlemeyi başarabiliyor. Kök hücre çalışmaları sinir sistemindeki hasarlı hücrelerin yerine yenilerinim oluşturmayı hedefliyor. Laboratuvar şartlarında kök hücreler kullanılarak istenilen sinir hücreleri üretilebiliyor. Hücre kültürlerinde, kök hücrelerden üretilen özelleşmiş hücreler çoğaltılarak sinir sisteminin hastalıklı bölümüne yerleştirilebiliyor. Johns Hopkins üniversitesinde 2001 yılında yapılan bir çalışmada felçli farelerin çoğu bu yöntemle iyileştirilebildi. Sinir sistemini etkileyen bir virüs verilerek felç edilen farelerin omuriliğine kök hücrelerden elde edilen sinir hücreleri yerleştirildi. Üç ay sonra, hareket edemeyen farelerin çoğunun kollarını ve bacaklarını kımıldatabildikleri görüldü. Omuriliğe yerleştirilen sinir hücreleri zaman içerisinde yer değiştirerek hastalıklı hücrelerin yerini alıyor. Bu yöntem henüz felçli insanlarda uygulanmaya başlanmadı.

Ancak hayvan deneylerinden alınan başarılı sonuçlar insanlardaki sinir sistemi hastalıklarının tedavisinde büyük bir umut ışığı. Çeşitli yaralanmalara veya hastalıklara bağlı omurilik yaralanmaları bacaklarda veya tüm vücutta felce yol açabiliyor. Omurilik kesilmesinden sonra iyileşme tam olarak mümkün olmuyor, kısmi düzelmelerse yıllar alıyor. Kopan sinirlerin tekrar birleşmeleri için, çevrelerindeki kılıfın tamir edilmesi gerekiyor. Bilim adamları hayvanlarda yapılan deneylerde sinirleri çevreleyen kılıfları onarmayı, böylece sinir devamlılığını sağlamayı başardı. Laboratuvarlarda üretilen ve omuriliğe nakledilen bazı özel hücreler, sinirlerin zedelenmiş kılıfını tamir edebiliyor. Ancak bu gelişme henüz deney aşamasında. Kök hücrelerden elde edilen sinir hücrelerini kullanarak zedelenmiş omuriliği tamir etmek, çalışmaların odak noktası. Hücre nakli Parkinson hastalığı için de umut veriyor. Parkinson hastalığı genellikle 50 yaşın üzerinde, ellerde titremeyle başlıyor. Daha sonra hareket etmek zorlaşıyor ve özellikle yürüme zorluğu başlıyor. Parkinson hastalığı, beyinde hareketlerimizi kontrol eden merkezlerdeki dopamin üreten hücrelerin ölmesi sonucu ortaya çıkıyor. Bu hastalığın tedavisinde halen "levadopa" denilen bir ilaç kullanılıyor. Bu ilaç hastalığı tam olarak tedavi edemese de şikayetleri azaltıyor. Bir süre sonra bu ilacın etkisi azal›yor ve yan etkileri ortaya çıkıyor. Bilim adamları son yıllarda Parkinson hastalığının tedavisinde hücre nakli üzerinde çalışıyor. Fetustan elde edilen sinir sistemi hücrelerinin Parkinson hastalarına nakledilmesiyle beyinde dopamin üretiminde artış sağlanabiliyor. Laboratuvar koşullarında kök hücrelerden üretilen ve dopamin salgılayan sinir hücreleri Parkinson hastalığının tedavisinde yeni umut ışığı. Fetustan elde edilen kök hücreler, kültürlerde istenilen sinir hücresine dönüştürülebiliyorlar. Ortama verilen uyarıya bağlı olarak kök hücreler dopamin salgılayan sinir hücrelerine dönüşüyorlar. Parkinson hastasına nakledildiğinde bu hücreler beyindeki gerekli bölgelere giderek hasarlı sinirlerin yerini alabilecek.

Henüz deneme aşamasında olan bu çalışmalar belki de önümüzdeki yıllarda sinir sistemini etkileyen ve bugün tedavisi tam olarak mümkün olmayan hastalıkların çözümü olacak.